Is de staatsbon nog interessant nu de banken hun termijnrekeningen hebben verhoogd?

Voor veel Belgische spaarders leek de staatsbon lange tijd de onbetwiste kampioen van het veilige rendement. Zeker de fiscaal voordelige uitgifte van september 2023 trok massaal de aandacht. Maar het landschap verandert snel. Nu de banken de rente op hun termijnrekeningen en zelfs spaarboekjes aanzienlijk hebben opgetrokken, rijst de vraag: is de staatsbon nog wel de slimste keuze voor wie zekerheid zoekt?

De klassieke aanpak is om simpelweg de nettorendementen naast elkaar te leggen. Een logische eerste stap, maar het vertelt slechts een deel van het verhaal. Het reduceert de staatsbon tot een soort spaarrekening-plus, wat het fundamenteel niet is. Een staatsbon is een obligatie, een verhandelbaar schuldbewijs uitgegeven door de Belgische staat. En die verhandelbaarheid, die vaak als een voordeel wordt gezien, introduceert een factor die termijnrekeningen niet kennen: het koersrisico.

Maar als de echte sleutel niet enkel in het rendement ligt, waar dan wel? De kern van de zaak is de relatie tussen rente, koers en uw persoonlijke financiële strategie. In een klimaat van rente-onzekerheid is het begrijpen van deze dynamiek belangrijker dan ooit. Dit artikel gaat verder dan de oppervlakkige vergelijking. We duiken in de mechanica van obligaties, analyseren wat de huidige rentecurve ons vertelt en verkennen strategische alternatieven die u misschien nog niet had overwogen.

We zullen samen ontleden hoe u een correcte vergelijking maakt, wat de risico’s zijn van een vervroegde verkoop en welke alternatieven, zoals bedrijfsobligaties of zelfs fiscaal interessante buitenlandse ‘zero-bonds’, een plaats kunnen hebben in uw portefeuille. Zo kunt u een weloverwogen beslissing nemen die past bij uw zoektocht naar een veilige haven voor uw kapitaal.

Dit artikel biedt een diepgaande analyse om u te helpen navigeren door de complexiteit van de huidige rentemarkt. Hieronder vindt u een overzicht van de onderwerpen die we zullen behandelen.

Hoe vergelijkt u een netto staatsbon met een bruto spaarrekening correct?

De meest voor de hand liggende vergelijking tussen een staatsbon en een termijnrekening is het nettorendement. Dit lijkt eenvoudig: neem de brutorente en trek er de roerende voorheffing (RV) van af. Voor de meeste financiële producten in België bedraagt deze 30%. De populariteit van de staatsbon in 2023 was grotendeels te danken aan een tijdelijke verlaging naar 15%, een uitzondering die het speelveld aanzienlijk veranderde. Vandaag de dag is de standaard RV van 30% weer de norm.

Het sentiment achter de staatsbon werd goed verwoord door minister van Financiën Vincent Van Peteghem in een interview met VRT NWS in augustus 2023:

Onze gezinnen en alleenstaanden verdienen een marktconform rendement op hun spaargeld

– Vincent Van Peteghem, VRT NWS interview augustus 2023

Een correcte vergelijking vereist echter dat u alle parameters in acht neemt. Een termijnrekening biedt kapitaalgarantie tot het einde van de looptijd, terwijl de waarde van een staatsbon kan schommelen als u voor de vervaldag wilt verkopen. De onderstaande tabel illustreert de berekening voor de staatsbon van juni 2024 en enkele concurrerende termijnrekeningen.

Zelfs als het nettorendement hoger lijkt, is het cruciaal om dit af te zetten tegen de inflatie. Een positief nettorendement betekent niet noodzakelijk een toename van uw koopkracht. Zo blijkt uit berekeningen dat de inflatie van 2,86% tussen augustus 2023 en 2024 het populaire nettorendement van 2,81% van de eenjarige staatsbon overtrof. Uw reële rendement was dus licht negatief.

Kunt u een staatsbon verkopen voor de vervaldatum en wat is het koersrisico?

Een van de belangrijkste verschillen tussen een staatsbon en een termijnrekening is de liquiditeit. Een termijnrekening blokkeert uw kapitaal tot de eindvervaldag. Een staatsbon daarentegen is een obligatie en kan op de secundaire markt, via een broker op de beurs van Brussel, verkocht worden. Deze flexibiliteit lijkt een groot voordeel, maar het brengt een significant risico met zich mee: het koersrisico.

De koers van een obligatie beweegt omgekeerd aan de marktrente. Stelt u zich een balançoire voor: als de marktrente stijgt, daalt de koers van uw bestaande obligatie met een lagere rente. Waarom? Omdat nieuwe obligaties een hogere coupon bieden, wat uw ‘oude’ obligatie minder aantrekkelijk maakt. Om een koper te vinden, zult u uw obligatie met een korting moeten verkopen, wat resulteert in een kapitaalverlies. Omgekeerd, als de marktrente daalt, wordt uw obligatie met een hogere coupon juist aantrekkelijker en kunt u deze met winst verkopen.

Dit fenomeen betekent dat de belofte van ‘kapitaalgarantie’ van de staatsbon enkel geldt als u deze tot de eindvervaldag bijhoudt. Bij een vervroegde verkoop bent u overgeleverd aan de marktomstandigheden van dat moment. Naast het koersrisico moet u ook rekening houden met transactiekosten: 0,12% beurstaks (met een maximum van €1.300 in België) en de makelaarskosten van uw bank of broker.

Is het extra rendement van een bedrijfsobligatie het risico op faillissement waard?

Als u op zoek bent naar een hoger rendement dan de staatsbon, komen bedrijfsobligaties in beeld. Bedrijven lenen geld op de kapitaalmarkt door obligaties uit te geven, vaak met een hogere coupon dan staatsobligaties om investeerders te lokken. Dit extra rendement, de ‘spread’, is de vergoeding die u ontvangt voor het nemen van een hoger risico: het kredietrisico of het risico dat het bedrijf zijn schulden niet kan terugbetalen.

De veiligheid van een staatsbon wordt gegarandeerd door de Belgische staat. De kredietwaardigheid van België wordt als zeer hoog ingeschat. Zo heeft België een kredietrating van Aa3 (Moody’s) en AA (S&P), wat wijst op een extreem lage kans op wanbetaling. Bedrijven, zelfs grote en stabiele, hebben over het algemeen een lagere kredietrating en dus een hogere kans op financiële problemen, zeker in tijden van economische neergang.

De keuze hangt af van uw risicotolerantie. Bent u bereid een klein risico op kapitaalverlies te aanvaarden in ruil voor een potentieel hoger jaarlijks inkomen? Een brutospread van 0,5% tot 2% extra ten opzichte van een staatsbon is niet ongewoon voor kwalitatieve bedrijfsobligaties (investment grade). Het is cruciaal om niet alles op één bedrijf in te zetten. Diversificatie is de sleutel tot het beheren van dit risico.

Wat betekent het als kortlopende obligaties meer opbrengen dan langlopende?

Normaal gesproken zou een obligatie met een langere looptijd een hogere rente moeten bieden. Dit compenseert de belegger voor het langer vastzetten van zijn kapitaal en het hogere risico op rentefluctuaties. Wanneer deze logica wordt omgedraaid en kortlopende obligaties meer (of bijna evenveel) opbrengen dan langlopende, spreken we van een inverse of vlakke rentecurve. Dit is een belangrijk economisch signaal dat vaak wordt geïnterpreteerd als een voorbode van een economische vertraging of recessie.

De markt verwacht dan dat de centrale banken in de toekomst de rente zullen moeten verlagen om de economie te stimuleren. In België zagen we recent een dergelijke situatie, waar er een nettorendement was van 1,93% op 1 jaar tegenover 1,96% op 8 jaar. Dit minuscule verschil wijst op een zeer vlakke curve en maakt het voor spaarders weinig aantrekkelijk om hun geld voor een lange periode vast te zetten voor een minieme extra opbrengst.

Hoe kunt u als defensieve spaarder omgaan met deze onzekerheid? Een beproefde methode is de obligatieladder-strategie. In plaats van al uw kapitaal in één obligatie met één vervaldatum te steken, spreidt u het over verschillende looptijden. Dit biedt een dubbel voordeel: u profiteert van een gemiddelde rente en behoudt flexibiliteit, omdat er regelmatig een deel van uw kapitaal vrijkomt dat u kunt herbeleggen tegen de dan geldende (mogelijk hogere) marktrentes.

Hoe worden obligaties zonder coupons belast in België (meerwaarde vs. interest)?

Een meer gesofisticeerd alternatief voor de klassieke staatsbon is de zero-coupon obligatie. Zoals de naam al aangeeft, keert dit type obligatie geen jaarlijkse coupon of interest uit. U koopt de obligatie onder de nominale waarde (bv. aan 97% van de waarde) en op de eindvervaldag ontvangt u 100% van de nominale waarde terug. Uw rendement is het verschil tussen de aankoopprijs en de aflossingswaarde.

Het fiscale voordeel voor een Belgische rijksinwoner kan aanzienlijk zijn. Omdat er geen interest wordt uitgekeerd, is er geen roerende voorheffing van 30% verschuldigd. De winst wordt beschouwd als een meerwaarde, die voor particulieren in België (onder normale omstandigheden) onbelast is. Dit is anders dan bij Belgische zero-bonds, waar een complexe ‘fictieve roerende voorheffing’ van toepassing is die het voordeel tenietdoet.

Hierdoor kunnen zero-coupon obligaties van bijvoorbeeld stabiele overheden als Duitsland of Frankrijk een aantrekkelijk alternatief vormen. Ze bieden vaak een hoger nettorendement dan een Belgische staatsbon, puur door het verschil in fiscale behandeling. Vergelijkende gegevens tonen bijvoorbeeld een potentieel nettorendement van 3,19% voor een Duitse zero-bond, wat aanzienlijk hoger is dan de 2,24% van de Belgische eenjarige staatsbon.

Hoe werkt de verlaagde verkooprechten bij aankoop van een beschermd monument?

In een heel ander spectrum van ‘investeren in zekerheid’ vinden we vastgoed, en meer specifiek, beschermde monumenten. Hoewel dit een veel minder liquide en kapitaalintensievere investering is dan een staatsbon, biedt de Belgische overheid interessante fiscale incentives. In plaats van het standaard registratierecht (verkooprechten), genieten kopers van beschermde monumenten van een verlaagd tarief, mits ze aan strenge voorwaarden voldoen.

De tarieven en voorwaarden verschillen per gewest. In Vlaanderen bedraagt het tarief 4% (in plaats van de normale 12% bij een tweede woning). In Wallonië kan men genieten van 6%, en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 7,5%. De belangrijkste tegenprestaties zijn de verplichting om het pand te renoveren volgens de richtlijnen van erfgoed en er voor een bepaalde periode (meestal 5 jaar) uw hoofdverblijfplaats van te maken. Deze investering is dus niet voor iedereen weggelegd en vereist een zeer lange adem.

De vergelijking met een staatsbon is er een van twee uitersten: de staatsbon biedt voorspelbaarheid en relatieve liquiditeit met een bescheiden rendement. Een beschermd monument is een illiquide, actieve investering met potentieel hoge waardevermeerdering op zeer lange termijn, ondersteund door een aanzienlijk fiscaal voordeel bij aankoop. Het is een keuze tussen passief sparen en actief, maatschappelijk relevant investeren.

Waarom betaalt u voor sommige ETF’s 0,12% en voor andere 1,32% taks?

Voor spaarders die bereid zijn meer risico te nemen voor een hoger potentieel rendement, zijn ETF’s (Exchange Traded Funds) een populaire keuze. Echter, de Belgische fiscaliteit rond deze producten is notoir complex, met name de taks op beursverrichtingen (TOB). Afhankelijk van de ETF betaalt u bij aankoop of verkoop een taks die kan variëren van 0,12% tot 1,32%.

Deze verwarring ontstaat door de Belgische wetgeving. De belangrijkste criteria zijn:

• Registratie in België: Is de ETF geregistreerd in België? Zo ja, dan geldt een hoger tarief.
• Type ETF: Is het een distribuerende (uitkerende) of een kapitaliserende (herbeleggende) ETF?
• Registratie in de EER: Is de ETF geregistreerd in de Europese Economische Ruimte?

Dit leidt tot situaties waarin de TOB afhangt van de interpretatie van uw broker. Het is een perfect voorbeeld van hoe belangrijk het is om de details van de Belgische fiscaliteit te kennen.

Dit fiscale kluwen staat in schril contrast met de eenvoud van een staatsbon, waar de TOB vastligt op 0,12% en de roerende voorheffing de enige andere belasting is. Voor een defensieve spaarder die eenvoud en voorspelbaarheid zoekt, is de staatsbon een duidelijk transparantere optie dan de potentieel lucratieve maar fiscaal complexe wereld van ETF’s. Er zijn namelijk taksen van 0,12% tot 1,32% afhankelijk van de ETF, wat de vergelijking bemoeilijkt.

Kiest u best voor het plafond van 990 euro of 1270 euro en wat is het effect op uw eindbelasting?

Een andere populaire vorm van fiscaal vriendelijk sparen in België is het pensioensparen. Net als de staatsbon is het een instrument gestimuleerd door de overheid, maar met een heel ander doel: de opbouw van een aanvullend pensioen op zeer lange termijn. Het kapitaal is doorgaans geblokkeerd tot uw 60e levensjaar, wat het fundamenteel verschillend maakt van de relatief liquide staatsbon.

Sinds enkele jaren hebben Belgische spaarders de keuze tussen twee fiscale plafonds:

1. Het standaardplafond van €990 per jaar, wat recht geeft op een belastingvermindering van 30% (€297 voordeel).
2. Het verhoogde plafond van €1270 per jaar, wat recht geeft op een belastingvermindering van 25% (€317,50 voordeel).

De keuze voor het hogere plafond is niet altijd voordeliger. Stort u een bedrag tussen €990 en €1.188, dan is uw netto belastingvoordeel lager dan wanneer u exact €990 had gestort. Het kantelpunt ligt op €1.188; vanaf dit bedrag wordt het hogere plafond fiscaal interessanter.

De keuze tussen pensioensparen en een staatsbon is dus geen of-of-verhaal. Het zijn complementaire instrumenten. De staatsbon dient voor kapitaalbehoud en zekerheid op korte tot middellange termijn. Pensioensparen is een pure langetermijnstrategie, gedreven door een aanzienlijk jaarlijks belastingvoordeel en een potentieel hoger rendement (afhankelijk van het gekozen fonds), maar met een totale illiquiditeit tot de pensioenleeftijd.

Uiteindelijk hangt de keuze tussen een staatsbon, een termijnrekening of een van de besproken alternatieven volledig af van uw persoonlijke situatie en doelstellingen. Evalueer uw behoefte aan liquiditeit, uw risicotolerantie en uw tijdshorizon om de strategie te bepalen die het best aansluit bij uw zoektocht naar een veilige haven voor uw vermogen.