Is een bankfonds met 1,5% kosten de moeite waard of eet het uw rendement op?

U zit bij uw bankier. Een vertrouwd gezicht, een kop koffie. U wilt uw spaargeld aan het werk zetten en de bankier stelt een “huisgemaakt” beleggingsfonds voor. Een “neutraal” profiel, goed gespreid, en beheerd door experts. De jaarlijkse kosten? Ongeveer 1,5%. “Een klein detail voor het comfort en de expertise die u krijgt,” wordt u verzekerd. Veel beginnende beleggers in België knikken en tekenen. De bank is immers een vertrouwenspartner.

Maar wat als die 1,5% geen klein detail is, maar de belangrijkste factor die uw toekomstige rijkdom stelselmatig uitholt? Wat als de belofte van “de markt verslaan” een mythe is die u duur te staan komt? Dit is geen kwestie van vertrouwen in uw bankier, maar van het begrijpen van de onverbiddelijke wiskunde achter beleggingskosten. De realiteit is dat de structuur van veel Belgische bankfondsen, vaak als ‘fondsen van fondsen’ (dakfondsen), een stapeling van kosten veroorzaakt die als een constante rem op uw rendement fungeert. Dit fenomeen wordt kostenerosie genoemd.

Dit artikel is geen aanval op uw bankier. Het is een handleiding om u als belegger te emanciperen. We gaan de verborgen impact van kosten blootleggen, de prestaties van actieve beheerders objectief analyseren en u een concreet stappenplan geven om een efficiëntere, goedkopere en transparantere portefeuille op te bouwen. Het doel is dat uw geld voor ú werkt, niet hoofdzakelijk voor de bank.

In dit dossier duiken we dieper in de kernvragen die elke belegger zich zou moeten stellen. We ontleden de cijfers en structuren achter de beloften van bankfondsen, zodat u een geïnformeerde beslissing kunt nemen.

Hoeveel impact heeft 1% extra kosten op uw eindkapitaal na 20 jaar?

De ware impact van beleggingskosten wordt vaak onderschat omdat het effect cumulatief is. Een verschil van 1% of 1,5% per jaar lijkt misschien verwaarloosbaar, maar over een periode van 20 of 30 jaar creëert het een gigantische kloof in uw eindkapitaal. Dit is het gevolg van samengestelde interest, of in dit geval, samengestelde kosten. Elk jaar betaalt u niet alleen kosten over uw initiële inleg, maar ook over de opgebouwde winst. Dit vreet aan het sneeuwbaleffect dat uw vermogen zou moeten doen groeien.

Laten we een concreet voorbeeld nemen. Stel u belegt €10.000 voor 20 jaar met een gemiddeld jaarlijks marktrendement van 7%. Een goedkope Exchange Traded Fund (ETF) kan jaarlijkse kosten hebben van 0,2%. Een actief beheerd bankfonds rekent al snel 2% aan. Na 20 jaar zou uw €10.000 in de ETF zijn gegroeid tot ongeveer €35.800. In het dure bankfonds is dat slechts €26.000. Dat is een verschil van bijna €10.000, ofwel uw volledige startkapitaal, dat in rook is opgegaan aan kosten. Deze berekening toont de verwoestende kracht van schijnbaar kleine kostenverschillen.

De cijfers zijn duidelijk: ETF’s kosten gemiddeld 0,05% tot 0,20% per jaar, terwijl bankfondsen soms meer dan 2% jaarlijks durven aanrekenen. Het kiezen voor een product met hoge kosten is dus geen klein detail; het is een bewuste keuze om een aanzienlijk deel van uw toekomstige rendement op te geven. De kostenerosie is de grootste, meest voorspelbare vijand van de langetermijnbelegger.

Waarom zijn fondsen die in andere fondsen beleggen vaak een dure optie?

Veel fondsen die door Belgische banken worden aangeboden, zijn zogenaamde ‘dakfondsen’ of ‘fondsen van fondsen’. Het concept klinkt logisch: in plaats van rechtstreeks in aandelen of obligaties te beleggen, belegt het dakfonds in een selectie van andere, onderliggende beleggingsfondsen. De fondsbeheerder van het dakfonds stelt dus een portefeuille van andere fondsen samen. Het probleem schuilt echter in de gelaagde kostenstructuur die hierdoor ontstaat.

Denk aan Russische matroesjka-poppetjes: u betaalt kosten voor elk poppetje dat in een ander zit. U betaalt de lopende kosten van het dakfonds zelf (het buitenste poppetje), maar daarbovenop betaalt u ook, indirect, de kosten van alle onderliggende fondsen (de binnenste poppetjes). Dit leidt tot een stapeling van vergoedingen die het rendement aanzienlijk drukt.

Deze structuur staat in schril contrast met een directe investering in een ETF. Wanneer u een wereldwijde aandelen-ETF koopt, betaalt u slechts één enkele, lage beheerskost. De onderstaande tabel, gebaseerd op een analyse van de Belgische markt, illustreert het immense verschil in kostenstructuur en fiscale behandeling.

Deze vergelijking legt de inefficiëntie van de dakfondsstructuur genadeloos bloot. Naast de dubbele lopende kosten betaalt u in België vaak ook een hogere beurstaks (TOB) en soms zelfs instapkosten, wat bij de meeste brokers voor ETF’s ondenkbaar is. Volgens een analyse van de Belgische markt stapelen deze kosten zich snel op.

Kan een expert de markt consequent verslaan of is het geluk?

De belangrijkste rechtvaardiging voor de hoge kosten van actieve fondsen is de belofte van een superieur rendement. De ‘expert’-beheerder zou, dankzij zijn kennis en analyse, in staat moeten zijn om de markt te verslaan. Maar is dit in de praktijk ook zo? De ontnuchterende wiskundige realiteit, ondersteund door decennia aan data, toont aan van niet.

Elk halfjaar publiceert S&P Dow Jones de SPIVA (S&P Indices Versus Active) Scorecard, een rapport dat de prestaties van actieve fondsen vergelijkt met hun respectievelijke benchmarks (de marktindex die ze proberen te verslaan). De resultaten zijn consistent en vernietigend voor de actieve beheerders. Uit het meest recente rapport blijkt dat meer dan 82% van de actieve U.S. Equity fondsen in Europa er in 2024 niet in slaagde beter te presteren dan hun benchmark. En dit patroon herhaalt zich over bijna alle categorieën en tijdsperiodes.

De reden is eenvoudig: de markt verslaan is een zero-sum game. Voor elke winnaar moet er een verliezer zijn. Nadat u de hoge kosten van de fondsbeheerder in rekening brengt, wordt het statistisch gezien bijna onmogelijk om op lange termijn consistent beter te doen. Zelfs de beheerders die één jaar goed presteren, slagen er zelden in om dit succes te herhalen. Dit suggereert dat ‘outperformance’ vaker te wijten is aan geluk dan aan vaardigheid. Zoals S&P Dow Jones zelf concludeert in hun diepgaande analyse:

Over the 15-year period ending December 2024, there were no categories in which a majority of active managers outperformed.

– S&P Dow Jones Indices, SPIVA Europe Year-End 2024 Scorecard

U betaalt dus een hoge prijs voor een belofte die zelden wordt waargemaakt. In plaats van te wedden op een zeldzame winnaar, is het rationeler om de markt zelf te kopen via een goedkoop indexfonds.

Waarom is maandelijks een klein bedrag inleggen veiliger dan alles in één keer?

Een van de grootste angsten voor beginnende beleggers is om op het verkeerde moment in te stappen, net voor een beurscrash. Een krachtige strategie om dit risico te beperken en gemoedsrust te creëren, is ‘Dollar Cost Averaging’ (DCA), ofwel periodiek beleggen. In plaats van een groot bedrag in één keer te investeren, spreidt u uw inleg over de tijd door elke maand een vast bedrag te beleggen.

Het principe is eenvoudig maar effectief. Als de markt hoog staat, koopt uw maandelijkse bedrag minder aandelen. Als de markt daalt, koopt datzelfde bedrag automatisch méér aandelen. Hierdoor daalt uw gemiddelde aankoopprijs over tijd. Wanneer de markt zich herstelt, profiteert u optimaal omdat u meer aandelen bezit die u tegen een lagere prijs heeft gekocht. Dit haalt de emotie en de noodzaak om de markt te ’timen’ uit het beleggingsproces. Het is een gedisciplineerde en geautomatiseerde aanpak die perfect is voor de langetermijnbelegger.

Deze methode van geleidelijke accumulatie, zoals waterdruppels die een recipiënt vullen, bouwt gestaag vermogen op en minimaliseert het risico van een slechte timing. Het implementeren van deze strategie in België is eenvoudig.

Past een neutraal profiel echt bij u of is het een ‘one size fits none’ oplossing?

Banken gebruiken risicoprofielen zoals ‘defensief’, ‘neutraal’ of ‘dynamisch’ om beleggers in te delen. Op basis van een korte vragenlijst wordt u in een van deze hokjes geplaatst, waarna u een standaard dakfonds krijgt dat bij dat profiel past. Hoewel dit een gevoel van personalisatie geeft, is de realiteit vaak anders. Deze profielen zijn doorgaans ‘one size fits none’: te algemeen om echt aan te sluiten bij uw unieke financiële situatie, doelen en beleggingshorizon.

Een ‘neutraal’ fonds kan bijvoorbeeld een aanzienlijk deel obligaties bevatten, wat het rendement op lange termijn drukt, terwijl een jonge belegger met een horizon van 30 jaar zich veel meer risico kan en zou moeten permitteren. De standaardoplossingen van de bank zijn ontworpen voor efficiëntie voor de bank, niet voor optimaal rendement voor u. Het alternatief is om zelf een portefeuille samen te stellen die 100% is afgestemd op uw situatie, doorgaans met een eenvoudige combinatie van aandelen- en obligatie-ETF’s.

De superioriteit van een eenvoudige, passieve aanpak wordt ook in de Belgische context bevestigd. Yoran Brondsema en Tim Nijsmans, auteurs van het boek ‘De hangmatbelegger’, benadrukken dit punt:

In hun boek ‘De hangmatbelegger’ vergelijken ze Belgische bankfondsen met IWDA, een populaire ETF. Hoewel 5 jaar niet lang genoeg is voor conclusies, ondersteunt het de observatie dat passief beleggen tot betere rendementen leidt dan actief beleggen.

– Yoran Brondsema en Tim Nijsmans, via analyse in ‘De hangmatbelegger’

Bovendien moet u ook waakzaam zijn voor verborgen kosten die niet altijd duidelijk worden gecommuniceerd in het standaard adviesgesprek, zoals uitstapkosten, die hoewel zeldzamer, nog steeds bestaan bij sommige instellingen.

In België betaalt u meestal geen uitstapkosten bij de verkoop van uw fonds, met uitzondering van KBC (en Bolero) dat gratis al uw effecten bewaart.

– Test Aankoop, Dossier fondsenkosten

Waarom betaalt u voor sommige ETF’s 0,12% en voor andere 1,32% taks?

Een cruciaal aspect van fiscale optimalisatie voor Belgische beleggers is de Taks op de Beurverrichtingen (TOB), beter bekend als de beurstaks. Deze belasting betaalt u bij elke aan- en verkoop van effecten, maar het tarief is niet voor alle producten hetzelfde. Het verschil kan aanzienlijk zijn en heeft een directe impact op uw rendement. Voor ETF’s zijn er hoofdzakelijk twee tarieven van belang: 0,12% en 1,32%.

Het hoge tarief van 1,32% is voornamelijk van toepassing op fondsen die in België geregistreerd zijn bij de FSMA. Veel dakfondsen van Belgische banken vallen in deze categorie. Het lage tarief van 0,12% is van toepassing op de meeste accumulerende en distribuerende ETF’s die niet in België geregistreerd zijn, maar bijvoorbeeld in Ierland of Luxemburg. Aangezien de meeste populaire wereldwijde ETF’s (zoals die van iShares, Vanguard en Xtrackers) in Ierland gevestigd zijn, profiteert u als Belgische belegger van dit veel gunstigere tarief.

De keuze voor een Ierse ETF in plaats van een Belgisch fonds kan u dus een factor 11 besparen op de beurstaks bij elke transactie. Op een aankoop van €10.000 betaalt u ofwel €12, ofwel €132. Over een volledig beleggersleven loopt dit verschil aanzienlijk op. Het is een van de duidelijkste voorbeelden van hoe een slimme productkeuze uw netto rendement direct verhoogt. De onderstaande tabel geeft een duidelijk overzicht van de TOB-tarieven.

Deze tabel, gebaseerd op de actuele Belgische fiscale regels, is een essentieel hulpmiddel voor elke Belgische belegger die zijn kosten wil minimaliseren.

Is het gevaarlijk als uw indexfonds voor 20% uit Apple, Microsoft en Nvidia bestaat?

Een wereldwijd indexfonds, zoals een die de MSCI World index volgt, biedt een uitstekende diversificatie over duizenden bedrijven en tientallen landen. Echter, deze indexen zijn ‘marktgewogen’. Dit betekent dat de grootste bedrijven een zwaarder gewicht in de index krijgen. Vandaag de dag leidt dit tot een aanzienlijke concentratie in een handvol Amerikaanse tech-giganten. Bedrijven als Apple, Microsoft, Nvidia en Amazon kunnen samen gemakkelijk 15% tot 20% van een MSCI World ETF uitmaken.

Is dit gevaarlijk? Het is een berekend risico. Enerzijds profiteert u van de enorme groei van deze dominante bedrijven. Anderzijds bent u kwetsbaarder voor een eventuele terugval in de techsector of een correctie van specifiek deze aandelen. Als uw portefeuille te sterk afhankelijk is van het wel en wee van een paar bedrijven, is uw diversificatie niet zo robuust als u misschien denkt. Voor beleggers die dit concentratierisico willen beperken, zijn er verschillende strategieën.

U kunt bijvoorbeeld uw kernportefeuille van een wereld-ETF aanvullen met andere fondsen om de spreiding te verbreden. Hier zijn enkele concrete opties voor Belgische beleggers:

• Combineer met Small Caps: Voeg een aparte ETF toe die belegt in kleinere bedrijven (small caps). Deze bedrijven zijn doorgaans niet opgenomen in de grote indexen en zorgen voor een betere diversificatie over de volledige marktkapitalisatie.
• Voeg opkomende markten toe: Een MSCI World index belegt enkel in ontwikkelde landen. Door een ‘Emerging Markets’ ETF toe te voegen (zoals EMIM), krijgt u blootstelling aan de groei van landen als China, India en Brazilië. De populaire VWCE ETF doet dit al automatisch.
• Overweeg ‘Equal-Weight’ alternatieven: Er bestaan ook ETF’s die een ‘equal weight’ (gelijk gewicht) strategie volgen. Hierin krijgt elk bedrijf in de index hetzelfde gewicht, ongeacht zijn grootte. Dit vermindert de dominantie van de mega-caps aanzienlijk.

De populairste en meest liquide wereldwijde ETF, IWDA (IE00B4L5Y983), is een uitstekende basis, maar het is belangrijk om bewust te zijn van de inherente concentratie. Een bewuste keuze voor verbreding kan uw portefeuille op lange termijn veerkrachtiger maken.

Hoe bouwt u een wereldwijde portefeuille met lage kosten en minimale beurstaks (TOB)?

Nu we de valkuilen van dure bankfondsen hebben blootgelegd, is de logische vraag: wat is het alternatief? Gelukkig is het opzetten van een efficiënte, wereldwijd gespreide en goedkope portefeuille eenvoudiger dan ooit. De kern van de strategie is om te stoppen met proberen de markt te verslaan, en in plaats daarvan de hele markt te kopen via een passief beheerd indexfonds (ETF).

Een uitstekend voorbeeld voor een beginner die maximale eenvoud en diversificatie zoekt, is de VWCE (Vanguard FTSE All-World UCITS ETF, IE00BK5BQT80). Deze ene ETF belegt in meer dan 3.300 aandelen verspreid over zowel ontwikkelde als opkomende markten. Met één enkele aankoop bezit u een klein stukje van de wereldeconomie. De lopende kosten zijn slechts 0,22% per jaar en omdat het een Ierse ETF is, betaalt u in België de lage beurstaks van 0,12%. Het is de ultieme ‘hangmatbelegger’-oplossing: kopen, bijhouden en verder niet naar omkijken.

De praktische stappen om te beginnen zijn eenvoudig. U heeft geen bankier nodig, maar een online broker. Dit is een platform dat u directe toegang geeft tot de beurs. Voor Belgische beleggers zijn er lokale opties zoals Bolero en Re=Bel, of internationale spelers zoals DEGIRO, die vaak lagere transactiekosten hebben. Bij DEGIRO betaalt u voor een aankoop van €1.000 in een populaire ETF op Euronext Amsterdam slechts €1 aan transactiekosten, hoewel u rekening moet houden met een kleine jaarlijkse ‘connectivity fee’.

De laatste cruciale stap, en een die vaak wordt vergeten, is van administratieve aard. Wanneer u als Belgische inwoner een rekening opent bij een buitenlandse broker (zoals DEGIRO in Nederland), bent u wettelijk verplicht om deze rekening eenmalig aan te geven bij het Centraal Aanspreekpunt (CAP) van de Nationale Bank van België. Dit is een eenvoudige online procedure die u beschermt tegen eventuele boetes.

De kennis is nu in uw handen. In plaats van passief het advies van uw bank te aanvaarden, heeft u de tools om uw eigen financiële toekomst te sturen. De volgende logische stap is om actie te ondernemen: open een rekening bij een lagekostenbroker, kies uw wereldwijde ETF en start vandaag nog met maandelijks beleggen. Uw toekomstige zelf zal u dankbaar zijn.